Tuesday, April 28, 2009


APAI SIMBA, ANTONIO, FLEXCHER BA THAI CHIN SEAFOOD,TUMPAT







Bansa Seru semina tinggal dalam pengingat



Pengudah bansa Seru besuaka palit mata mayuh betampil enggau bansa kitai Iban

Kampung dalam di menua Rimbas enggau Krian bendar amat diwuan bansa Seru. Endur sida tu tebal bendar diau di Bukit Tebujang, Ulu Awik di Nanga Disso dalam Awik enda tentu jauh ari nanga di Bukit Tengalat tebing ai Krian enda berapa jauh ari Nanga Malupa enggau ba Bukit Legung di ulu Malupa pati Krian.

Nitih ka dalam bup Peturun Iban ke ditulis niang Benedict Sandin. Bansa Seru tu ganas sereta sikar bendar bejalai di sebelah kampung dalam.

Sida iya tu balat amat bemunsuh enggau bansa kitai Iban. Tusah bendar kitai Iban rambau maya nya kelia, laban mayuh sida iya parai kena bunuh Seru lebuh Iban benong agi berimba ngulu menua Paku enggau Layar.

Nyadi sama serambau enggau maya nya kelia, bisi deh orang tuai siku penama Jenua angkat pindah ari Langgung Bukit Kenyandang entara ka menua Ulu Sadong enggau Ulu Ketungau,udah ngili Sadong lalu begigaka menua baru alai beridup. Ari Sadong iya merau meraka tasik lalu tama ngagai Layar berumah di Pusa Kampung Engkerebang. Nyau kelama iya udah diau di Pusa, iya pan parai tuai umur.

Udah bekau pemarai Jenua, iya lalu diganti Padang nyadi tuai megai nembiak. Ari Pusa, Padang nguluka bala nembiak iya mudik Rimbas lalu berumah di Skaup. Ari Skaup iya pindah baru masuk Sungai Undai lalu berumah panjai di Beluok.

Lebuh sida iya berumah dalam Sungai Undai, sekali lebuh sida nubai, Padang lalu parai ditabanka ikan tapah ngili Rimbas lalu rembus ke Batang Layar.

Dalam Batang Layar, bangkai iya dibai tapah kulu naka Lubuk Sedebu lalu kili naka pipi Tanjung Lilin ngalih ari ili.

Nya alai laban ketegal naka nya bangkai iya ditabanka ikan ngili enggau ngulu Layar, naka nya mega rampa menua agi pegai Rimbas dataika kemaya haritu masuk Batang Layar.

Udah parai Padang tu tadi, anak iya ke penama Gunggu nganti iya nyadi tuai. Ari Letong Beluok, Gunggu mai nembiak iya mansutka diri baru ke Batang Rimbas lalu mudik kulu berumah ba Nanga Jerai. Ba rambau maya nya kelia ari Nanga Debak kulu agi, diwuan bansa Seru. Tang ketungkah kitai Iban datai di menua nya kelia, sida bansa Seru tu lalu diau ngulai bansa Iban.

Angkat ari Nanga Jerai, Gunggu mai nembiak iya berumah di Tanjung Bakung beseberai enggau bansa Seru. Nyadi laban ketegal sida sama diau besemak enggau pangan diri bakanya,diak deh sida lalu bepangan bendar. Seru nelap lalu suah bendar meri sida tambak enggau buah pisang, tebu enggau ubi ka empa.

Nyadi nitih ka jerita Gunggu parai lebuh iya berumah dia, alai iya lalu ditumbakka ba pendam Seru di Pendam Batu ari ili pasar Debak kemaya ari diatu.

Udah bekau pemarai Gunggu, lalu diganti anak iya Garrai nyadi ka tuai megai kitai bansa Iban ba Batang Rimbas. Angkat Garrai enggau nembiak iya ari Tanjung Bakong, sida lalu berumah ba seberai Nanga Tawai. Nyadi alai endur rumah Seru lebuh rambau maya nya kelia, masuk agi ke dalam Sungai Tawai.

Nyadi sama serambau enggau Gunggu dalam Batang Rimbas bisi siku tuai penama Manggi mindah ari Tisak ngili Sungai Samudam, lalu ngulu Batang Layar.

Dulu ari tu Manggi sigi udah mungkal lalu diau nguluka Batang Tisak pati kiba Batang Skrang. Iya angkat ari menua nya, udah iyaka belaya ngelaban Gelanyang Manang Jelapi ke parai dibunuh nembiak iya Batu Jelapi di Stirau, enda jauh iga ari ulu Nanga Lingga ba kaki Bukit Balau tebing kanan mudik Batang Lupar.

Lebuh iya mudik Batang Layar, Manggi dulu ngetu enda lama di Sungai Sapinang. Angkat iya ari nya, iya lalu berumah ba ujung Tanjung Orang Tuai ke dikumbai Tanjung Pendam tauka Tanjung Rangka ngalih ari ulu ba endur ke dikumbai Supa.

Lebuh ke benung nirika rumah dia, iya ninga Batang Rimbas bisi orang udah nguan.Ketegal Irau ati betatika utai nya,nya alai iya lalu ngabas kin, bedarat neresap kampung iya lalu rembus ba Nanga Debak.

Apin lama udah iya datai dia, Manggi lalu kena pedis perut lalu parai. Bangkai iya ditumbak ba pendam Batu ari ili pasar Debak ke diatu. Nyadi laban iya ditumbakka dia, nya kebuah datai ka kemaya haritu bisi orang ngumbai pendam nya dipungkal Manggi enggau bisi ga ngumbai dipungkal Gunggu.

Nyadi ketegal pemati Manggi tu, rumah ke digaga iya di Supa tadi lalu enda tembu. Nya alai laban ketegal ke enda tembu, iya dikumbai urang nyentukka saritu Tembawai Buruk Rumah. Kebuah pia, laban rumah nya kelia, tegal ke enda tembu, sampaika semua ramu iya nyau buruk, lalu enda diwuan mensia.

Apin bangat lama udah sida Garrai berumah di Nanga Tawai alai Seru angkat ari dalam Sungai Tawai pindah ke Ulu Babu, nya ngasuh sida nyau beserara amat enggau bansa Iban.

Nyadi ari Nanga Tawai dia Garrai enggau nembiak iya pindah ke Nanga Likap ke endur iya parai tuai. Nyadi bansa Seru tadi angkat ari Ulu Babu lalu nyeliah diau ke Ulu Assam pati Malupa ke bepati ba Batang Krian.

Lebuh sida ke udah berumah di Ulu Assam nya baru Seru enggau Iban lalu berengkah ngayau pangan diri. Lama bendar ga sida bemunsuh ngelaban pangan nyentuk ngagai tubuh sida Rakaya Antau ‘Linggang Nengeri’ seduai menyadi iya Gun ‘Mangku Bumi’ ti nyadi tuai megai Batang Rimbas kejang ngagai penatai James Brooke ngagai menua kitai Sarawak dalam taun 1839.

Nyadi Antau seduai menyadi iya Gun di Rimbas sama tau matak kayau anak – tampun ulih niang Gun agi mengkang gegitang ba ruai asal sida ichit iya Datuk Amar Dunstan Endawi Enchana di Munggu Embawang, Malupa – lalu suah ngalahka bansa Seru di Bukit Tengalat ba Krian tengah, Bukit Legong di Ulu Malupa enggau di sebelah Nanga Awik, ari ulu Pasar Saratok ke diatu. Laban seduai ngalahka Seru, nya kebuah seduai lalu sama digelar Imam Molana tuai bansa Laut megai perintah di Kabong jadi Rekaya.

Udah alah bansa Seru ba endur tiga bengkah nya, sida lalu rari ke Nanga Disso masuk Awik mimit enda jauh ari Nanga enggau sekeda ke Bukit Tabujang di Ulu Awik. Nyadi raban sida iya sebengkah lalu rari jauh ke Tanjong Pilin dalam Sabelak ari nanga Roban.

Lebuh Iban baru datai di menua nya pindah ari Paku kelia, udu bendar sida Enchana ke bensumbar Letan enggau Luna ke bensumbar Panggau belaban enggau bala Seru tu. Semadi nyau kelama udah besurungka palit mata baru sida deka bebaik.

Nyadi di Batang Rimbas tadi udah Garrai parai, iya lalu diganti anak iya Jana nyadi tuai. Endur rumah Jana tu di tembawai Sandong dalam Babu. Angkat Jana ari nya, , baru iya berumah di Tembawai Manding dalam Metong, Rimbas tebing kanan mudik. Angkat ari nya baru iya berumah di Nanga Gayau, alai iya parai tuai.

Udah nadai agi Jana, ruai tikai iya lalu ditampung anak iya Utong seduai Munan. Nyadi Munan tau matak kayau anak. Iya berumah di tembawai Seragau. Angkat iya ari nya berumah di Nanga Luop, ari nya angkat baru lalu berumah di Nanga Tuang ari ili Nanga Bayur.

Ari Nanga Tuang seduai nyurutka diri baru lalu diau nguluka Babu. Ari Babu nya baru Utong seduai Munan pindah ke Malupa ke alai seduai diau nyentukka parai tuai. Semua menua alai Munan matak kayau anak ari Nanga Kalaka terus ke Nanga Oya ngelaban bansa Melanau. Bansa sida kepala menteri kitai ke diatu.

Nyadi menua kena kayau Antau Linggang Nengeri nya kampung Jegedong di Nanga Skrang enggau ngalahka Kali ari ulu pasar Kabong dalam Kalaka nambahka ngelaban Seru munyi ke udah disebut tadi. Antau mega nyaup Linggir Mali Lebu ngalahka Ilas semak Nanga Rajang enggau ngalahka Matu, lalu sekali bisi belanggar enggau Balau di Samudam.

Nyadi adi iya Gun Mangku Bumi ke nganti iya nyadi tuai pan kala ga matak kayau anak. Iya diupah Molana di Kabong enggau pedang sebilah laban iya nalukka Melanau di Matu ti ngelaban perintah Brunei.

Nyadi Temenggong Kadir sekali ga ngupah iya enggau bedil sebatang laban iya tebaikka pengachau Balau di Lingga ti ngelaban perintah Brunei.

Lebuh Unal bensumbar Bulan ari Ulu Layar belanggar enggau Ijau Lang ari Banting di Palasan semak Nanga Saribas, Gun Mangku Bumi sama enggau.

Nyadi bala sida Seru nadai tentu bebatang penunga agi lalu tau dikumbai punas laban mengkang ngerarika diri ngejang ari bala Iban.

Taja pan nadai tentu berupai bisi batang laya sereta nadai nyadi penyarut besai, sida munyi ke semampai nangika bala Iban. Sida mula bebaik udah besuaka palit mata munyi ke udah disebut tadi.

Nyau kelama sida mayuh betampil enggau Iban sereta bisi enggau bala Laut.

Bala ke betampil enggau Iban lalu terus ngemeranka adat asal bansa Iban. Sida ke nampil Laut lalu masuk Islam sereta terus idup nitihka jalai Laut enggau pengarap Islam.





BESI

Saturday, April 25, 2009

PENGAWA UJUNG MINGGU BEGEMPURU ENGGAU PANGAN DIRI MUAI PENGELELAK UDAH BEKAU KA SEMINGGU-MINGGU UDAH LELAK GAWA.PINUM LAH BALA SIDA IYA...........


UNGGAL AKU ROSSI ENGGAU SAMUEL BENUNG KONSERT



SIDA IYA SEBUAT



BALA SIDA APAI SIMBA SEBUAT,ROSSI,FLEXCHER,SAGING,SIDI,SAMUEL


AYA DEMONG TAUKA DIKANGAU KE URANG APAI LUTOR ENGGAU APAI SIMBA



AYA CR DALANG BEGULAI ENGGAU SAMUEL






BESI

Bidik lansik, kaya raja laban bisi ngembuan batu pending


ANAK AKU SOPHIA SIMBA ENGGAU ERNEST VINSON BANYAN





Nitih ka jerita sida ke tuai menya,pengaya,pengelantang enggau penyenang Megung kelia ketegal iyaka bisi ngembuan batu pending,lalu ngunjung ka iya ulih ninga alai manuk belalai ka reta pengaya sida.

Tang ketebal agi bansa kitai Iban kelalu deka ngenemuka diri, lalu bisi mega sekeda iya semadi ditibarka rangki baru muka mulut, laban kelalu lembau, kelalu ngemaruhka diri. Taja pia bisi mega sekeda ka endang enda mudah angkat ngapa, enda mudah engkebut enti ukai ketegalka rarika munsuh. Tu siti ari banding ke bisi dalam gaya jerita entudi tu.

Nyadi maya nya kelia bisi deh kitai bansa Iban ke penama iya Megung. Iya bebini lalu ngambi indu siku ke penama iya Sindung. Bini iya Sindung tu anak Tuai Rumah Ambung.

Nitih ka jerita bendar amat Tuai Rumah Ambung nagang anak iya Sindung enda ngasuh jadi enggau Megung rambau nya suba, laban ka meda pendiau Megung tu bangat seranta nadai utai kemisi,sebuti ka bisi makai aja.

Taja pan baka nya, seduai iya keran bendar deka jadi enggau pangan diri . sepengudah seduai iya ka jadi melaki bini nya tadi, seduai iya lalu diau kediri. Rumah seduai digaga ka Megung nya betiang betungkatka buluh, bedindingka gari tikai, lalu beatapka kulit kayu. Sinu bendar ga meda gaya pendiau pengidup seduai iya ke jadi melaki bini idup ngati Kediri nya ke nadai tentu menukunya.

Udah ga alai endur diau seduai ga jai serta enda menyana,tambahka agi enggau penyeranta seduai dalam pengidup. Deka makai pan nadai ga asi, deka ngirup nadai ga ai, deka berapi nadai ga kayu. Suah bendar ga seduai ke lapar nadai utai dempa. Orang bukai enggai meri seduai laban meda Megung tu ngelusu endar, enggai kiruh enggau orang bumai. Ni bisi utai dempa enti enda bumai.

Taja pan aki kitai Megung tu ngelusu,tang Megung tu landik amat begagaka bubu. Genap hari iya semampai majakka diri begagaka bubu. Mayuh bengkah pemesai bubu ke digaga iya, Tang ke endang nyengala udah tembu lalu ulih ditan ba sungai nya bisi tujuh iti. Bubu iya tujuh iti nya chukup tegap, sereta manah endar digaga iya. Baka ke ukai utai digaga orang ngelusu.

Nya alai bubu tujuh bengkah nya meh ke dianjung lalu ditan ke iya ba sungai enggau bisi mega ba batang ai besai. Alai ka disadangka Megung ulih bulih ikan.

Ari siti nurun meh Megung tu ngabas bubu iya. Peda iya tak nadai utai enda ngemayuh nya ikan ka ulih bubu iya. Lebuh iya datai di rumah gaga endar meh tudah Sindung meda pemayuh ikan ulih bubu laki iya Megung. Nyau bebesai besai, ikan ke dibai pulai . Bala sida semah, sida mengalan, sida empurau, sida tengadak. Seduai melaki bini lantang endar nyawa laban selalu bisi ikan ka lauk.

Genap hari, genap pagi baka selama meh semua bubu Megung tujuh bengkah nya semampai bulih ikan magang. Udah bekau ka Tujuh hari bejurut Megung udah seruran bulih ikan. Diak deh genap ari ke lapan Megung tub aka selama meh deka nurun ngabas bubu iya.

Tak enda mukai mukai. Datai iya ba tampun bubu ka ditan ka iya nya, dia iya meda ular sawa enggau ular belalang benung betunang, bebelit ka pangan diri. Ular sawa nya indu, lalu ular belalang nya lelaki.

Belalang seduai Sawa sama betemu enggau pangan diri ba ulu sungai nya, alai Megung ke selalu ngenanka bubu iya. Seduai nya bisi leman enggau pangan diri. Diak deh tudah Megung tu tadi lalu netak iku Sawa nya, lalu dibai iya pulai ke rumah sereta diselitka iya ba lalau tangga.

Ari maya iyaka datai di rumah,benung naka pemangat iya ujan. Tudah Megung tu nyau gegetar laban kachelap pulai ngabas bubu. Iya lalu bekindu ba dapur di bilik.

Benung seduai melaki bini ke ngintu diri tengah hari nya,diak deh datai temuai tiga iku. Semua bala temuai tiga iku nya sigat magang gamal. Sida nampak berupai endar sama kering gamal, meda ari gaya gumpal isi. Jejabung ilang sida tiga pan sama panjai nyau nipas tengah laman Megung seduai bini iya Sindung.

Meda penatai sida tiga, Sindung seduai Megung lalu ngasuh sida tiga nya sama ngenudukka diri. Sindung pan lalu ngenahka sida tiga nya makai, laban ke endang bisi lauk ikan, nadai malu meh tudah tuai ngenahka bala temuai tiga iku nya makai.

Makai meh sida tiga, nadai utai enda ngenyang-ngenyang nya. Nyau berupai nyegang buah lemba sida tiga sebuat empa pengenyang makai enggau seduai melaki bini. Ni enda kenyang laban belaukka ikan ka ulih bubu Megung. Sindung seduai laki iya pan gaga bendar ati nyepi seduai sama kenyang. Ka tambah mega gaga meda orang tiga iku nya ka bisi datai ngundang deka dibai seduai merarau enggau seduai iya melaki bini. Nadai kala udah orang bukai makai ba bilik seduai kelimpah ari sida tiga iku nya tadi.

Udah sida badu makai, temuai tiga iku nya lalu madahka pejalai sida tiga nya deka ngambi Megung laban deka minta iya ngaduka laya bala nembiak ba rumah sida.

“Aku tu enda kala ngintu laya unggal, enda nemu adat enggau basa dikena ngintu laya,” ku Megung. “Entua aku baru nemu adat, tau ngintu laya orang. “Kami enggai mai entua nuan, kami deka beguna ka penemu nuan tu Megung,” ku temuai tiga iku nya. “Nuan enda tau enda enggau kami, laban nuan aja ke diguna kami penemu ngintu laya tu.”

Udah nya sida tiga nya lalu nanya Megung baru.

“Kati nuan bisi meda orang betunang tadi? Kati nuan bisi meda seduai ngaga leman enggau pangan diri? Udah nya nuan lalu mai buok indu nya pulai lalu diselitka nuan ba lalau tangga.” ku siku ari sida temuai tiga iku nya nyaut megung.

“Amat nya deh. Amat bisi aku meda orang dua iku ngaga leman tadi,” pia ku Megung. Iya lalu nurun nitih temuai tiga iku nya. Lebuh baru datai ba tengah laman rumah iya, sida tiga nya lalu ngasuh Megung ngetu sereta mejamka mata iya. Pejamka iya mata meh nitihka padah sida temuai tiga ikunya. Enda lama udah iya ke pejam, siku ari sida nya tadi lalu ngasuh iya enchelak baru. Peda iya nyau nyelaie gaya menua ke alai iya bediri, ukai tengah laman iya agi tang nyau ba tengah laman rumah panjai orang bukai ke chukup panjai sereta manah. Nyau rapas peda ujung setak sepiak ari ulu nyin empa pemanjai rumah orang nya.

Lemai nya udah badu bebela makai, Megung lalu ngintu laya orang nya. Nadai lama iya mutuska pechara orang nya, laban iya amat bisi meda seduai dua iku ke ngaga leman enggau pangan diri. Ka tambah nya mega,laban iya ka bisi ngemai buok – iku ular sawa ke ditetak iyanya suba –lalu nya diambi ka kelaie seduai amat kala bisi beleman enggau pangan diri.

Orang deka meri iya tajau setawak enggau mayuh macham utai bukai ke berega ambi ka upah iya ke ngadu ka laya sida nya tadi. Tang Megung enggai nyambut semua utai nya, laban iya keran deka minta rengka siti ke dikumbai urang batu pending. Ninga bakanya, orang nadai kakang, lalu terus ngenjukka batu pending nya ka upah iya. Batu pending nya lalu deka dibai iya pulai, simpan iya dalam raga iya.

Tang sebedau iya ngejangka menua nya, orang dia lalu madah ngagai Megung: “Laban nuan udah bulih batu pending, nya alai nuan tau ninga semua utai ke enda ulih didinga mensia bukai.”

Udah bekau nya, semua orang ke diau dalam rumah panjai nya lalu dipeda iya bebali nyadi ular, mina sida tiga ke ngambi iya ngatur laya nya aja ke agi mengkang nyadi mensia.

Ku siku ari sida tiga, “Nyadi kami tu bunsu ular. Batu pending nya kena kami ular ninga jaku anak mensia ke bisi puni. Kami ulih ninga jaku anak mensia ke puni lalu bisi mega sekeda ke puni nya dipantuk kami.”

Megung nyau tegenung ninga jaku sida nya tadi. Sida tiga lalu ngasuh iya mejamka mata iya baru anang engkebut. Enda lama iya mejamka mata, lalu enchelak sereta nemu diri bediri ba tengah laman rumah iya empu, alai iya ke keterubah diasuh sida tiga nya pejam hari sebedau nya.

Laban ke ngembuan batu pending nya Megung ulih ninga jaku semua utai, baka jaku empeliau, tau ninga randau bala sida tichak, jaku jelu bukai ke berandau enggau diri sama diri.

Nyadi sekali Megung ninga manuk berandau ka pasal utai lama ke disimpan bala aki ini sida kelia. Manuk lalu terebai ngagai pulau babas mali. Megung tu nengkilaka manuk nya tadi. Dia iya meda manuk ngeranjai ba tanah. Lebuh manuk ngeranjai, dia peda iya pansut setawak, bebendai, tajau enggau mayuh macham utai bukai ti berega ari tanah dikeranjai manuk nya. Udah nya manuk nya lalu pulai ninggalka utai nya dia.

Meda bakanya, Megung lalu mansang ngambi setawak, ngambi bebendai, tajau enggau semua utai ke pansut ari tanah kair manuk nya tadi.

Nama agi deh, lalu kaya raja meh Megung seduai bini iya labanka bisi rengka tengkira ke berega nya tadi. Seduai lantang bendar ati meda semua utai nya betugung ba bilik seduai.

Bala orang bukai ke meda nya, mayuh ngumbai seduai ngenchuri. Tang dini seduai bisi ngenchuri, laban semua nya endang utai diberi Petara ke sinu meda seduai balat merinsa, balat seranta.

Tegal seduai nadai jai, nadai beduan orang, Megung seduai Sindung dikesinuka Petara, lalu udah nya lantang diau bepegai ba adat, ba tungkat, lurus nguan menua.

Entua iya Tuai Rumah Ambong pan balat nesal laban udah muru anak iya Sindung seduai Megung dulu suba mula seduai jadi ari bilik sida. Diatu iya bebendar amat deka ngaul Megung seduai Sindung baru, laban meda seduai nyau kaya raja. Endang sigi baka ulah kitai mensia. Sigi belandik amat ka pengaya enggau pengeraja begulai enggau pangan diri.

Beduruk ari ensera Megung seduai bini iya Sindung tu meh bansa kitai Iban bulih leka jaku: “Baka ke bisi batu pending, lansik ninga.”








BESI

Friday, April 24, 2009

Asal kitai Iban nemu beburung


SEKEDA ARI BALA KITAI IBAN KE BISI GAWA DI KELANTAN



Penemu beburung tu datai ari ajar Sengalang Burung ngagai uchu iya Sera Gunting

Asal kitai Iban nemu beburung nya bepun ari ajar Aki Lang Sengalang Burung, Aki Jugu Menaul Tuntung ngagai uchu iya Sera Gunting, anak Dara Tinchin Temaga seduai Menggin (Sebedau begulai enggau Menggin, Dara Tinchin Temaga, iya nya anak tuai Sengalang Burung udah belaki ka Ketupung.)

Sengalang Burung madah ngagai uchu iya Sera Gunting semua utai dikereja mensia deka bechuanka padah enggau munyi burung tujuh iku – Ketupung, Beragai, Embuas, Bejampung, Pangkas, Kelabu Papau Nyenabung enggau Kunding Burung Malam – ke nyadi menantu iya (Sengalang Burung).

“Semua bala aya nuan, menantu aku tujuh iku nya nyadi ka pengari aku lalu ngenataika pesan enggau padah aku ngagai anak mensia,” pia ku aki iya madah ngagai Sera Gunting.

Ninga bakanya, Sera Gunting lalu nanya sekalika nyawa burung Empulu, Empitu, Engkerasak enggau Kunchit tau ambi ka burung. Aki iya madah nyawa sida nya enda tau ambi ka burung laban sida nya ulun iya magang.

“Semina nyawa bala menantu aku aja ti tau ambi ka burung. Nyawa Nendak, ke berumah numpang ba ujung tanju bala menantu aku tau ambi ka burung enti burung Nendak bisi dipeda terebai meraka jalai ari mua orang ke bejalai, enda kira ari kiba tauka ari kanan. Tang nyawa iya semina tau ambi ka burung enti bisi munyi burung bukai udah didinga dulu ari nya,” ku aki iya.

Udah nya Sengalang Burung lalu ngajar Sera Gunting nama reti munyi burung lebuh baru deka belabuh bumai, bepun ari nurun manggul. Nyadi ku iya, enti ba serantu jalai nurun manggul kitai bisi ninga Ketupung, anang enda mabak anak kayu ambi ka tambak burung. Lalu enti apin lama udah nya lalu bisi ninga Beragai, nya burung ti manah madahka bulih padi.

Enti bisi mai tambak burung udah bekau ninga Bejampung, lalu apin lama udah bekau nya bisi ninga nyawa Embuas, nya mega siti burung manah madahka orang nya bulih padi ba taun nya. Nya dikumbai burung Buruk Penyedai, reti nya orang nya deka ngaga tiang rumah endur engkah padi nya lentur deka patah ketegal pemerat padi ti mayuh ulih sida.

Nyadi enti orang nya bisi mai tambak burung udah bekau ninga nyawa Embuas lalu apin lama udah nya bisi ninga Bejampung, nya pan burung ti manah dikumbai Pesuk Bandir, reti nya reban deka angus lalu api makai bandir. Kebuah manah umai angus awakka tanah endur nanam padi nya ami, lalu iya deka tumbuh galak.

Enti orang nya ba serantau jalai ke umai bisi mai tambak burung udah bekau ninga Ketupung lalu enda lama udah nya ninga Bejampung, nya burung pengabis jai. Nya sumpah ari iya empu (Sengalang Burung) awakka anak mensia ninga orang sebilik nya makai asi pana (asi orang ngulit) udah bekau siku ari sida sebilik nya parai ba taun nya.

Enti nyawa Bejampung didinga ba serantau jalai deka manggul, lalu udah nya ninga Ketupung, nya siti burung enda manah dikumbai Burung Beperai. Reti nya burung nya ngayuka dukun deka nunu kemenyan lebuh ngubat siku ari sida sebilik nya sakit ba taun nya.

Lalu enti nyawa Beragai bemunyi dulu ba rantau jalai ke umai, lalu udah bekau nya ninga nyawa Bejampung, tu mega siti burung jai ke ngayuka pua kumbu digantung ambi ka sapat orang rabat ba ruai sida nya. Reti nya siku ari sida sebilik nya deka nyau (parai) dalam taun nya.

Nyadi enti bisi mai tambak burung udah bekau ninga Embuas, lalu udah nya ninga Pangkas, nya pan siti burung ti jai. Nya pan madahka siku ari sida sebilik nya deka parai ba taun nya. Lalu enti bisi ninga Beragai, udah bekau nya lalu bisi ninga nyawa Kelabu Papau Nyenabung, burung tu ngayu ka ai mata ari sabak sinu ketegal siku ari sida sebilik parai dalam taun nya.

Tang enti ninga nyawa Beragai ba rantau jalai ke umai, lalu udah nya ninga Ketupung, nya siti burung manah. Iya ngayu ka tali ma kena mai padi baka lanji, sintung enggau selabit selalu deka ditukar laban selalu kena mai padi ti mayuh sereta berat.

Kena iya ngujungka ajar iya ba renggat nya, Sengalang Burung madahka udah lepas tujuh bekau manggul, lebuh maya nebas, enti ninga nyawa Kelabu Papau Nyenabung, nya burung ti manah. Iya nyadi ka pengelindung tauka pengerabun umai awakka enda kena peda bala jelu jai enggau semua utai ke ngachau umai enggau penumbuh padi.

Nyadi diatu kitai sama nguji nyenguk enggau silik agi siti atur pengawa beduduk ari penemu pasal beburung nitihka ajar Sengalang Burung ngagai uchu iya Sera Gunting nya tadi, iya nya atur pengawa ke dikumbai Gawai Burung.

Dijangka ke aku mayuh bala kitai diatu enda tentu nemu nama utai ke dikumbai urang Gawai Burung. Kebuah pia laban pengawa tu jarang dikereja kitai kemaya ari diatu, ketegal mayuh bala kitai Iban udah muai pengarap lama. Tang kitai anang semina ninga nama gawai nya aja, lalu enda nemu reti iya. Enda salah enti kitai nyidi tauka betanya ngagai urang ke tuai ka nemu senentang pangawa tu. Sayau kitai bansa iban tu enda nemu reti pengawa asal bansa kitai empu.
Nyadi lebuh orang tuai menya nirika Gawai Burung, utai nya dikereja sida betangkan-tangkan, laban sida nampung gawai apai indai sereta mega bala aki ini sida ke enda tau enda orang ke pugu menua, lalu bisi mega ngembuan tampun enggau tusuk. ( bisi ngembuan pala dengah aki ini sida.)

Bala orang bukai ke ukai nampung apai indai aki ini sida, tang bisi mimpi lalu diasuh antu begawai, tau begawai Sandau Hari, tauka niri Gawai Mata. Bisi siku dua orang tuai kelia diasuh antu dua kali ke tanju tegal iya sakit. Nyadi sida nya niri mega gawai tang tiang kalingkang sida ari munti, laban nya ukai niri ka Gawai Burung nampung gawai bala apai indai iya.

Enti orang deka niri ka Gawai Burung beserak enggau gawai bukai baka Gawai Batu, Gawai Tajau tauka Gawai Antu, Gawai Burung enda tau sekali-kali dipenyadika dudi ari gawai bukai. Lalu pia mega enti gawai bukai ke ukai Gawai Burung beserak enggau Gawai Antu, iya enda tau enda dulu dipenyadi ari Gawai Antu, enggai ka tuak gawai kena keregau Indai Bilai (lalu jadi masam tauka jai).

Orang tuai menya mega bisi ga didinga kitai ngenang pasal orang ke begawai kelia nambahka pala sigi ke nurun ari tampun tuai gawai. Enti bakanya, pala sigi ari siti-siti tampun bukai dalam rumah nya enda tau enda sama diturunka mega. Lalu semua bilik orang ke ngembuan tampun ba rumah nya enda tau enda munuh siku babi sepintu ambika dipeda atau iya. Nyadi babi ke dibunuh kena niri ke tiang gawai nya dikumbai babi sengajap, lalu enda ibuh dipeda atau.

Pengawa ke nyendiaka gawai nya mayuh amat leman enggau pengawa, belabuh ari sida indu ke nutuk beras ka pun beram (kena ngaga tuak). Alai pengepun sida ke nutuk nya ba ruai orang ke nirika gawai nya ba pugu tanju laban dia meh alai endur orang duduk nasak enggau endur penuduk Sengalang Burung enti iya datai ngabang. Bala indu bukai ulih nutuk ba endur selama.

Udah nya mayuh mega utai dikereja orang serumah nya kena nyendia ka diri deka begawai. Sida deka begagaka raran kena ngelulun asi, lalu bisi mega ngaga pantar ai. Kedua-dua iti utai nya enda tau enda digaga ngalih ari ulu pendai. Maya pengawa nya, orang di rumah pan lalu begendang kena ngerami diri.

Udah tembu pengawa begagaka tuak, orang ke empu gawai lalu berundingka utai ambi ka lauk. Dulu kelia lebuh nengkira lauk kena begawai, sida deka begerah nubai enggau ngasu tang nyau dudi tu agi sida baum meli kerebau, chapi enggau babi sereta manuk.

Sida mega dulu nyendiaka perengka enggau utai ambi ka piring. Orang ke begawai nya lalu turun begiga ka utai babas ambi ka perengka piring baka buah pisang jait, buah engkudu, daun enggau upa lengki, buah enggau upa banjang, upa batak, bunga tanam ba umai baka bunga buot enggau bunga tepus. Nyadi enti bisi salai ikan, salai gerama enggau salai bukai, semina salai ikan sebayan baka keli enggau belau enda diguna laban dua bengkah salai nya untung Indai Bilai.

Udah perengka piring ari babas ulih magang, nya baru sida ke indu belabuh nyendia ka leman piring ke tau bari baka asi pulut, penganan iri, ketupat, sungkui, telu, letup enggau sagun. Enti semua utai nya udah sedia, nya baru tuai gawai baum ngatur orang ngambi ngabang. Menya rumah panjai mayuh jauh pejalai ari sebuah-sebuah taja pan bisi mega ke enda bangat jauh. Kenu ku jerita tuai, orang ngambi ngabang nya ngena temuku tali ke enda tau enda dibuka tiap hari sampai abis. Nyadi diatu, menua nyau semak agi laban udah jauh maju lalu orang bepadah pan ngena surat tauka bepesan ba radio.

Pengawa ke terubah dikereja orang ngepunka gawai nya Nimang Pantar , nya malam kejang hari pengabang datai. Pantar nya digaga pagi nya udah bekau tuai gawai begerah ngasuh orang ngaga pantar. Nyadi lebuh ke ngaga pantar nya gendang rayah dipangkung tiga renggat.

Pantar nya digaga ba antara ruai enggau tempuan lalu digaga seretai sekayu rumah nya, taja pan orang bukai enda tau enda nganti tuai gawai belabuh ngaga dulu. Udah nya baru manuk dibiau kena begerah bepadahka sida serumah belabuh nganchau tikai nyendiaka nimang pantar.

Sepengudah beranchau tikai, lalu dua iku ari sida serumah di asuh ngirit chapan siti siku ke setak ili, siku ke setak ulu, mupu ka Antu Rua. Utai ke diberi ari sepintu-sepintu bilik nya mayuh macham utai ke udah jai, enda diguna agi baka gari genuk, gari periuk, gari sepit, enggau utai bukai.

Sereta udah tembu mupu nya baru rumah nyambut orang ke diasuh nasak, iya nya miring ka Gawai Burung. sida tu udah disambut di tanah, dialu enggau gendang. Datai orang ke ngalu iyaka ba tanah, sida lalu nanya ka burung iya. Enti bisi burung orang lalu ngadu ka ai burung, enti nadai orang ngaga ai untung iya dikumbai ai dua ratus dipedua iya enggau tuai gawai. Reti seratus nya sepuluh iti gelas penuh disi ai tuak.

Udah abis pengawa ngaluka iyanya tadi di tanah nya baru mai iya niki lalu dialuka sekali agi enggau chukup basa ba ruai tuai gawai. Iya mega diuntung mayuh macham ai tiki bepun enggau ai basu.

Lalu udah tembu niki orang nasak nya baru ngalu penatai bala lemambang. Enti bisi burung, orang lalu ngatur bela burung nya nyengkaum ngasuh sida bejalai niti lesung tujuh iti ba tempuan, sema ka sida bisi kena pimpin burung bisa. Sida lalu dialu bejalai niti ruai, dienjuk ngirup.

Nyau baruh hari baru orang nasak ngetas sigi antu pala ari siti tampun tang enti siti aja tampun ba rumah nya, iya deka ngetas tiga igi. Apin ngetas antu pala iya deka kena biau dulu enggau manuk. Udah nya ila lalu manjung panjai tiga telian. Pala ke udah diketas nya lalu di engkahka ba chapan, lalu di pangkangka enggau piring.

Orang nasak nya tadi lalu nurun ka kenyalang lama (kayu) ari sadau, enti bisi. Enti antu pala enggau kenyalang sama udah datai, setunggul mansau dua iti lalu digantung ba tulang perabung ba setak-setak.

Tuai gawai pan lalu miau ka bala mayuh ngena manok sereta lalu begerah miring. Keterubah iya, sida ngaga piring ka pandung besai ba ruai tuai gawai. Sida miring ba pugu tanju. Udah badu miring dia baru sida ngaga piring ka tiap iti pandung mit pemanjai rumah nya.

Udah badu makai lemai nya baru tuai gawai miau ka manuk baru kena ngerandang jalai. Dia orang ke nasak nya berayah niti ruai, berandang jalai. Lebuh nya orang begendang rayah panjai, datai ka randang nya tembu.

Enda lama udah nya lemambang lalu belabuh mengap. Nyadi pengap sida numbas pemanjai laban iya ditampung baru lebuh malam gawai nyadi. Kelimpah ari mengap, nadai batang pengawa ke benama. Tang sida selalu deka ngerami rumah enggau begendang panjai ke alai orang ngajat, bepencha, bekuntau, main chekak enggau main bukai.

Ba bala rebak ka dudi diatu, pengerami Gawai Burung tu amat jarang endar bisi diatur, tang enti nyema bisi pengerami tu, bala nembiak dipelabaka gagit agi deka mantai ke pengerami baru nyengkaum belagu karaoke, main band tauka poco-poco enggau sekeda pengerami bebuti betundi ke bukai enti pengerami begawai nya udah tembu diatur.







BESI
 
apaisimba's page belabuh ari august 2008